﻿<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" version="5.0">
  <teiHeader xml:lang="en">
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Turku, Library of Åbo Akademi, D 71/163 + Helsinki, Finnish Literature Society (SKS),
          Literary Archives, Historica I, <hi rend="italic">Kyriale</hi>-fragment<hi rend="italic">.
            Graduale Tammelense</hi></title>
        <respStmt>
          <resp>Cataloguer</resp>
          <persName>Jesse Keskiaho</persName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Finnish Literature Society (SKS)</publisher>
        <publisher>Codices Fennici</publisher>
        <date when="2017"/>
        <availability>
          <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">Creative Commons BY 4.0</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <altIdentifier>
              <settlement>Turku </settlement>
              <repository>Library of Åbo Akademi</repository>
              <idno type="shelfmark">D 71/163</idno>
            </altIdentifier>
            <altIdentifier>
              <settlement>Helsinki</settlement>
              <repository>Finnish Literature Society (SKS)</repository>
              <collection>Literary Archives</collection>
              <idno type="shelfmark">Historica I, Kyriale-fragment</idno>
            </altIdentifier>
            <msName>Graduale Tammelense</msName>
          </msIdentifier>
          <head>I: <origDate from="1475" to="1549">saec. XV 4/4 – XVI<hi rend="superscript"
              >1</hi></origDate>; II: <origDate from="1533" to="1566">XVI 2/3</origDate>; both
            parts, <origPlace>diocese of Turku</origPlace></head>
          <msContents>
            <summary>A medieval <title>gradual</title> for the <origPlace>diocese of
                Turku</origPlace> (pt. I), to which a Lutheran <title>gradual</title> (pt. II) has
              been added. (A low-quality digital facsimile: <ref
                target="http://bibbild.abo.fi/Tammela/graduale/index.htm"
                >http://bibbild.abo.fi/Tammela/graduale/index.htm</ref>.)</summary>
            <textLang mainLang="la" otherLangs="fi"/>
            <msItem n="1">
              <p>Fol. 1, front flyleaf, verso blank, recto inscribed in a hand of <date
                  type="addition" from="1800" to="1899">saec. XIX</date> (see below, under
                Provenance).</p>
              <p>I: fols. 3–4, 13–15, 17–146. The sanctorale part of the manuscript is heavily
                selective, beginning, as is usual, in late November (the feast of St <persName
                  role="saint">Andrew</persName>), but apparently skipping January, including only
                  <hi rend="italic">Purificatio Mariae</hi> from February, skipping March, including
                only the Feast of St <persName role="saint">Mark</persName> from April, skipping May
                and the beginning of June but including, from St <persName role="saint">John the
                  Baptist</persName> onwards, the duplex feasts up to <hi rend="italic">Visitatio
                  Mariae</hi>, then skipping the rest of July, and from August including only St
                  <persName role="saint">Lawrence</persName> and from September only <persName
                  role="saint">Michael the Archangel</persName> and skipping October completely;
                including most of the duplex feasts of November, and then appending <hi
                  rend="italic">Nativitas Mariae</hi> (8 September), St <persName role="saint"
                  >Henry</persName>’s <hi rend="italic">translatio</hi> (18 June, making it
                virtually certain we are dealing with a book copied for use in the
                  <origPlace>diocese of Turku</origPlace>) and Corpus Christi (from the temporale
                series, the Thursday after Trinity Sunday). The index, rubrics, and marginalia in
                the <hi rend="italic">de sanctis</hi>-part (for the marginalia see e.g. fol.
                  <locus>95r</locus>–v) suggests that these omissions were to be compensated for by
                fetching the individual chants of the missing offices from the proper and common
                offices included, as is also suggested by the rather sizeable <hi rend="italic"
                  >commune</hi>-part.</p>
              <p>Fols. <locus>3r</locus>–<locus>4v</locus>, index to the <hi rend="italic">proprium
                  de sanctis</hi>, with directions for locating the chants common to several
                Feasts.</p>
              <p><locus>[3r]</locus> Jn die b. andree Officium K iiij ... <locus>[4v]</locus> ...
                Philippi et Jacobi Officium ... tempore vo.</p>
              <p>Fols. <locus>13r</locus>–<locus>15v</locus>, <locus>17r</locus>–<locus>25v</locus>,
                  <hi rend="italic">gloria</hi>-melodies, and <hi rend="italic">proprium de
                  tempore</hi> from first Advent to Epiphany.</p>
              <p><locus>[13r]</locus> Gloria patri et filio ... <locus>[13v]</locus> secula
                seculorum amen. <locus>[14r]</locus>
                <hi rend="italic">Dominica in aduentu Domini officium</hi>. Ad te leuaui animam meam
                ... <locus>[25r]</locus>
                <hi rend="italic">In epiphania domini officium</hi>. Ecce aduenit dominator dominus
                ... <locus>[25v]</locus> ... Reges tharsis et insule ... omnes reges terre.</p>
              <p>Fols. <locus>26r</locus>–<locus>87v</locus>, <title><hi rend="italic">proprium de
                    tempore</hi></title>, from the second Sunday after Epiphany to the 23rd Sunday
                after Trinity.</p>
              <p><locus>[26r]</locus> de interitum eorum. <hi rend="italic">Versus</hi>.
                Confiteantur domino misericordie ... <locus>[86v]</locus> ... Dominica xxiii
                officium ... Dicit dominus ego cogito ... <locus>[87v]</locus> Amen dico uobis ...
                et fiet uobis.</p>
              <p>Fols. <locus>87v</locus>–<locus>88v</locus>, office for the dedication of a church
                or an altar.</p>
              <p><locus>[87v]</locus>
                <hi rend="italic">In dedicacione Ecclesie Vel altaris Officium Misse</hi>.
                Terribilis est locus iste ... <locus>[88v]</locus> ... et pulsanti aperietur.
                Alleluya, alleluia, Alleluya.</p>
              <p>Fols. <locus>88v</locus>–<locus>99v</locus>, <title><hi rend="italic">proprium de
                    sanctis</hi></title>, the Feasts of Sts <persName role="saint"
                >Andrew</persName>, <persName role="saint">Stephen</persName>, <persName
                  role="saint">John the Evangelist</persName>, <persName role="saint">Thomas the
                  Apostle</persName>(?), <hi rend="italic">Purificatio Mariae</hi>, Sts <persName
                  role="saint">Mark the Evangelist</persName>, <persName role="saint">John the
                  Baptist</persName> , <persName role="saint">Peter</persName>, <persName
                  role="saint">Paul</persName>, <hi rend="italic">Visitatio Mariae</hi>, Sts
                  <persName role="saint">Lawrence</persName>, <persName role="saint">Michael the
                  Archangel</persName>, All Saints, the four crowned martyrs, Sts <persName
                  role="saint">Martin</persName>, <persName role="saint">Catherine</persName>, <hi
                  rend="italic">Nativitas Mariae</hi>, St <persName role="saint">Henry</persName>,
                Corpus Christi.</p>
              <p><locus>[88v]</locus>
                <hi rend="italic">In die beati Andree apostoli</hi> ... <hi rend="italic"
                  >versus</hi> Dilexit Andream dominus ... secuti sunt dominum. <hi rend="italic"
                  >Sanctae Nicolai Officium</hi> ... Et enim sederunt ... <locus>[89v]</locus> ...
                nesciunt quid faciunt<hi rend="italic">. In die beati [j]ohannis ewangeliste
                  [o]fficium</hi> ... Exiit sermo inter fratres ... <locus>[90r]</locus> ... quia
                non sunt. <locus>[90v]</locus> V (followed by two lines of notation but no text,
                then:) <hi rend="italic">Thome episcopi et martyris</hi> ... Qui seminant in
                lacrimis ... <locus>[91r]</locus> ... manet in seculum seculi.<hi rend="italic"> Jn
                  purificacione sancte mariae</hi> ... Suscepimus deus misericordiam ...
                  <locus>[92v]</locus> ... nomen eius emanuel. <locus>[93r]</locus>
                <hi rend="italic">Sancti marci euangeliste officium</hi>. Protexisti me deus ...
                fert fructum multum alleluia. <hi rend="italic">Jn festo sancti iohannis baptiste
                  officium</hi>. De uentre matris me ... <locus>[93v]</locus> ... parare vias eius.
                  <locus>[94r]</locus>
                <hi rend="italic">In festo sancti petri apostoli officium</hi>. Nunc scio vere qui
                ... edificabo ecclesiam meam. <hi rend="italic">In comme</hi>[<hi rend="italic"
                  >mo</hi>]<hi rend="italic">racione pauli o</hi>[<hi rend="italic">fficium</hi>]
                Scio cui credidi ... <locus>[94v]</locus> ... digne est glorificandus. <hi
                  rend="italic">In festo visitacionis beate Marie uirginis Officium</hi>. Gaudeamus
                omnes in domino ... <locus>[95r]</locus> ... elizabetus humiliter visitare. <hi
                  rend="strike"><hi rend="italic">Feria quinta</hi></hi>
                <hi rend="italic">Jn die beati laurencij Officium misse</hi> Confessio et
                pulchritudo ... <locus>[95v]</locus> ... et minister meus erit. <hi rend="italic"
                  >Sancti Michaelis Archangeli Officium Misse</hi>. Benedicite dominus omnes angeli
                ... <locus>[96v]</locus> ... exaltate eum in secula. <hi rend="italic">In Die omnium
                  sanctorum Officium</hi>. Gaudeamus sub honore ... . rectos decet collaudatio.
                  Gloria<hi rend="italic">. Commemoratione omnium sanctorum responsorium</hi>.
                Requiem eternam dona ... <locus>[97r]</locus> ... eterne beatitudine perfrui. <hi
                  rend="italic">Pro presenti defuncto et quando pro aliquid specialiter</hi>
                <hi rend="strike"><hi rend="italic">bratur</hi></hi>
                <hi rend="italic">celebratur</hi>. Si ambulem in ... <locus>[98r]</locus> ... quia
                pius es. <hi rend="italic">Sanctorum iiij coronatorum officium </hi>... <hi
                  rend="italic">versus</hi> Dic martinus pauper ... ympnis celestibus honoratur.
                Alleluya. ... <hi rend="italic">Sancte catherine virginis</hi> ... <hi rend="italic"
                  >In nativitate beate marie virginis</hi>
                <locus>[98v]</locus>
                <hi rend="italic">versus</hi> Natiuitas gloriose virginis ... .regnat in eternum.
                (In another hand:) Gaudeamus omnes in domino ... <locus>[99r]</locus> ... iubilate
                deo iacob <locus>[99v]</locus> O (followed by three lines of notation without text,
                then:) Alleluya. Caro mea vere est cibus ... in meam commemorationem.</p>
              <p>Fols. <locus>100r</locus>–<locus>122v</locus>, <hi rend="italic">commune
                sanctorum</hi> (completed by a later hand in <date>1546</date>).</p>
              <p><locus>[100r]</locus>
                <hi rend="italic">Sanctis apostolis in genere officium </hi>(in a later hand) <hi
                  rend="italic">Michi autem nimis honorati</hi> sunt ... <locus>[104r]</locus> super
                eum, Gloria. <hi rend="italic">Jn communi unius martyris Officium</hi>. Letabitur
                iustus in domino ... <locus>[108v]</locus> ... crucem suam et sequatur me. <hi
                  rend="italic">Jn commune plurimorum martyrum Officium</hi>. Intret in conspectu
                tuo ... <locus>[122v]</locus> ... omnem uiam iniquitatis odio (in another hand)
                habui. Quinque prudentes virgines ... obiuiam Christo domino etc. a d 1546.</p>
              <p>Fols. <locus>123r</locus>–<locus>129r</locus>, <hi rend="italic">kyriale</hi> (<hi
                  rend="italic">unfinished</hi>)</p>
              <p><locus>[123r]</locus> K (followed by three lines of notation and initials without
                text, then:) Gloria in excelsis ... <locus>[129r]</locus> ... dona nobis pacem. K
                (followed by a line with initials and a part of the notation; fol.
                  <locus>129v</locus> has bare staves only).</p>
              <p>Fols. <locus>130r</locus>–<locus>146v</locus>, <title><hi rend="italic"
                    >sequentiarium</hi></title>.</p>
              <p><locus>[130r]</locus> Alleluia. Jn die resurrectionis mee ... vos in galileam. A
                (followed by eight lines of notation and initials but without text)
                  <locus>[130v]</locus> Salue sancta parens ... Post partum virgo inuiolata ...
                Benedicta et venerabilis es ... Virgo dei genitrix ... In sole posuit tabernaculum
                ... <locus>[131r]</locus> ... Recordare virgo mater ... Ave regina celorum ...
                  <locus>[131v]</locus>
                <hi rend="italic">In natiuitate domini</hi> ... <hi rend="italic">purificatione
                  marie sequentia</hi>. Letabundus exulted fidelis chorus ... [<hi rend="italic"
                  >D</hi>]<hi rend="italic">e pasche </hi>[<hi rend="italic">seque</hi>]<hi
                  rend="italic">nti</hi>a <hi rend="italic">et </hi>... <hi rend="italic"
                  >sequentibus</hi>. Victime paschali laudes ... <locus>[132r]</locus> ... Virginis
                Marie laudes ... <locus>[132v]</locus> ... [<hi rend="italic">De a</hi>]<hi
                  rend="italic">scensione</hi> [<hi rend="italic">s</hi>]<hi rend="italic"
                  >equentia</hi>. Omnes gentes plaudite ... <locus>[133r]</locus> ... Rex omnipotens
                die hodierna ... <locus>[134r]</locus> ... <hi rend="italic">Jn die </hi>[<hi
                  rend="italic">pente</hi>]<hi rend="italic">costes</hi>. Sancti spiritus assit ...
                [1345r] <hi rend="italic">Sequentia de sancto Georgo</hi> (in a later hand) <hi
                  rend="italic">Georgio</hi>. Singularis Gregorius ... <locus>[135v]</locus> ... <hi
                  rend="italic">Euan</hi>[<hi rend="italic">gelis</hi>]<hi rend="italic">tis
                  sequen</hi>[<hi rend="italic">ti</hi>]<hi rend="italic">a</hi>, Jocundare plebs
                fidelis ... <locus>[136v]</locus> ... [<hi rend="italic">Sequ</hi>]<hi rend="italic"
                  >entia</hi>
                <hi rend="italic">de</hi> [<hi rend="italic">sanct</hi>]<hi rend="italic">e</hi>
                <hi rend="italic">crucis</hi>. Veneremur crucis signum ... <locus>[137r]</locus> ...
                  <hi rend="italic">Sequentia de sancto amb</hi>[<hi rend="italic">rosio</hi>.] Ave
                gemma presulum ... <locus>[138r]</locus> ... <hi rend="italic">De com</hi>[<hi
                  rend="italic">passi</hi>]<hi rend="italic">one</hi>
                <hi rend="italic">Glo</hi>[<hi rend="italic">riosi</hi>] <hi rend="italic"
                  >virgin</hi>[<hi rend="italic">is ma</hi>]<hi rend="italic">rie</hi>. Stabat iuxta
                Christi crucem ... <locus>[138v]</locus> ... [<hi rend="italic">S</hi>]<hi
                  rend="italic">equentia</hi> [<hi rend="italic">de sa</hi>]<hi rend="italic"
                  >ncto</hi>
                <hi rend="italic">eri</hi>[<hi rend="italic">co</hi>] Gratulemur dulci prosa ...
                  <locus>[139v]</locus> ... [<hi rend="italic">De co</hi>]<hi rend="italic"
                  >rpore</hi> [<hi rend="italic">Christ</hi>]<hi rend="italic">i sequen</hi>[<hi
                  rend="italic">tia</hi>] Lauda syon saluatorem ... <locus>[141r]</locus> ... <hi
                  rend="italic">De Sancto eskillo Sequ</hi>[<hi rend="italic">entia</hi>]. Hac in
                die gloriemur ... <locus>[141v]</locus> ... [<hi rend="italic">De de</hi>]<hi
                  rend="italic">dicatione</hi> [<hi rend="italic">eccle</hi>]<hi rend="italic"
                  >siae</hi>
                <hi rend="italic">sequen</hi>[<hi rend="italic">tia</hi>] (in a later hand) Rex
                salomon fecit templum ... <locus>[142r]</locus> ... <hi rend="italic">Sequentia de
                  Sancto henrico</hi>. Cetus noster letus esto ... <locus>[142v]</locus> ... [<hi
                  rend="italic">Sequ</hi>]<hi rend="italic">entia</hi>
                <hi rend="italic">de</hi> [<hi rend="italic">sanct</hi>]<hi rend="italic">o</hi>
                <hi rend="italic">Joha</hi>[<hi rend="italic">nnis</hi>] <hi rend="italic"
                  >baptista</hi>[e.] Precursorem summi regis ... <locus>[143v]</locus> ... [<hi
                  rend="italic">De</hi>
                <hi rend="italic">sa</hi>]<hi rend="italic">ncto</hi> [<hi rend="italic"
                >Petro</hi>?] <hi rend="italic">sequentia</hi>. Jubar mundo geminatur ...
                  <locus>[144r]</locus> ... <hi rend="italic">Sequ</hi>[<hi rend="italic">entia
                  de</hi>] <hi rend="italic">visit</hi>[<hi rend="italic">atione</hi>] <hi
                  rend="italic">beate</hi>
                <hi rend="italic">m</hi>[<hi rend="italic">arie</hi>] <hi rend="italic"
                  >virg</hi>[<hi rend="italic">inis</hi>] Lauda sponsa genitricem ...
                  <locus>[145r]</locus> ... <hi rend="italic">Dominica patronorum regni</hi> [<hi
                  rend="italic">Svecie</hi>] Extultauit angelorum chori ... <locus>[146r]</locus>
                ... <hi rend="italic">Sequ</hi>[<hi rend="italic">entia de</hi>] <hi rend="italic"
                  >sancto</hi> [<hi rend="italic">laurentio</hi>]. Stola iocunditatis alleluia ...
                  <locus>[146v]</locus> ... in ecclesia decantando Alleluija.</p>
            </msItem>
            <msItem>
              <p>II: fols. 2, 5–12 and 16.</p>
              <p>Fol. 2, notation and initials without text</p>
              <p>Fols. <locus>5r</locus>–<locus>9v</locus>: Fragment of a Lutheran <title><hi
                    rend="italic">graduale</hi></title>, with the <hi rend="italic">Minä uscon ydhen
                  Jumalan</hi> (the Nicaean Creed in <lang>Finnish</lang>, see <bibl>Kurvinen 1929,
                  215–216</bibl>), <hi rend="italic">Terue Jesu laupiudhen kuningas</hi> (<hi
                  rend="italic">Salve regina misericordiae</hi> in <lang>Finnish</lang>, translated
                after the Lutheran German version <hi rend="italic">Getröstet sys tu, Jesu, eynn
                  König der barmherticheit</hi>; first found in <ref type="mss">Mathias Westh’s
                  Codex</ref>; <bibl>Kurvinen 1929, 251–252</bibl>), <hi rend="italic">Sinä Christe
                  seuracunnan pää</hi> (<hi rend="italic">Virgo mater ecclesiae</hi> in Finnish, a
                Lutheran translation first found in <ref type="mss">Mathias Westh’s Codex</ref>;
                  <bibl>Kurvinen 1929, 252–253</bibl>), <hi rend="italic">Inhimisen
                  wiheliäsyydest</hi> (<hi rend="italic">Aff menniskiones arma wsellhet</hi> in
                Finnish, first found in <ref type="mss">Mathias Westh’s Codex</ref>; <bibl>Kurvinen
                  1929, 240</bibl>), <hi rend="italic">Mö uscom ychdhen Jumalan päälle</hi> (the
                Nicaean Creed [stated to be Athanasian in a scribal titulus] in Finnish, in a
                version of the translation found in <ref type="mss">Mathias Westh’s Codex</ref>?,
                imperf.; see <bibl>Kurvinen 1929, 254</bibl>).</p>
              <p><locus>[5r]</locus> Minä uscon ydhen Jumalan ... <locus>[6r]</locus> ... ja
                tuleuaisen mailman elämet. Amen. Finis. <locus>[6v]</locus>
                <hi rend="italic">Loco officii Missae vel pro graduali interdum secundum occasionem
                  temporis</hi>.Terue Jesu laupiudhen kuningas ... Sinä Christe <locus>[7r]</locus>
                seuracunnan pää ... <locus>[7v]</locus> ... <hi rend="italic">De creatione hominis,
                  lapsu et restauratione eiusdem per christum</hi>. Inhimisen wihleitzyeste tule
                meidhen caicein ... <locus>[9v]</locus> ... pyhen hengen cansa, amen<hi
                  rend="italic">. Symbolum fidei iuxta Athanasium</hi>. Mö uscom ychdhen Jummala
                päle, Jsen caickiualdian ... pyhä hengen cautta Ja meiss että |</p>
              <p>Fols. <locus>16v</locus>, <locus>12r</locus>–v, <locus>10r</locus>–v,
                  <locus>11r</locus>–v, <title><hi rend="italic">kyriale</hi></title> in Finnish,
                imperf. in the middle. (What is now <ref type="mss">Helsinki, Finnish Literature Society, Literary
                  Archives, Historica I, <hi rend="italic">Kyriale</hi>-fragment</ref> probably belongs
                between fols. 10 and 11.)</p>
              <p><locus>[16v]</locus>
                <hi rend="italic">De summis festis</hi>. Herra armadha meidhen pellen ... <hi
                  rend="italic">De Semiduplicibus cantus</hi>. Herra armada ... armadha meidhen
                pellen. <locus>[12r]</locus> Herra armadha meidhen ... <locus>[12v]</locus> ... <hi
                  rend="italic">Sanctus</hi>. Pyhae pyhae pyhae herra Juma- <locus>[10r]</locus> la
                zebaoth teudet ouat ... O Jumalan caritza ... <locus>[10v]</locus> ... <hi
                  rend="italic">Sanctus de duplicibus festis</hi>. Pyhae pyhae pyhae ... caritza
                joca poisotat [mailman synnit anna meille rauha] (the last line of the folio has
                been cut out) <locus>[Kyriale-fragment, (1)r]</locus> ia hyuestisiugnaus. Kijttäken
                ia cunnioittacam herra ... <hi rend="italic">De Sancto Spiritu</hi>. Herra armadha
                meidhen ... <locus>[Kyriale-fragment, (2)r]</locus> ... isen iumalan herraudhes.
                Amen. <hi rend="italic">Sanct</hi>[<hi rend="italic">us</hi>]. Pyhä, pyhe, pyhe
                herra ... [(2)v] ... O Jumalan caritza ... Kitäkem ia cunnioittacam ... kitos ia
                cunnia. <locus>[11r]</locus>
                <hi rend="italic">Tua est Potentia etc.</hi> O Herra Jumala sinun ... <hi
                  rend="italic">De tempore paschali Kyrie</hi>. Herra armada meidhen ...
                  <locus>[11v]</locus> ... isen Jumalan herraudhes. AMEN. <hi rend="italic">Sanctus
                  et agnus Dei, De Sancto Spiritu</hi> \<hi rend="italic">require</hi>/ <hi
                  rend="italic">Supra</hi>.</p>
              <p>Fol. <locus>16r</locus> has notation and initials but lacks text.</p>
            </msItem>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="Codex">
              <supportDesc>
                <support>
                  <material>Paper</material>
                </support>
                <extent>147 + 2 folios. <dimensions type="leaves" unit="cm">
                    <width>19</width>
                    <height>28</height>
                  </dimensions>
                  <note>Text area varies: fols. <locus>13r</locus>–<locus>15v</locus>,
                      <locus>17r</locus>–<locus>122v</locus>: 15 × 22–24; fols.
                      <locus>123r</locus>–<locus>146v</locus>: 14 × 23–24; probably due to trimming,
                    the written area of pt II almost equals the size of the page</note>
                </extent>
                <foliation>Modern foliation in pencil in the upper right-hand corners of recto
                  sides, begins with the modern flyleaf as fol. 1.</foliation>
                <collation>
                  <formula>1 + 1 + I<hi rend="superscript">4</hi> + (IV+2)<hi rend="superscript"
                      >12</hi> + (VII–1)<hi rend="superscript">25</hi> + 2IX<hi rend="superscript"
                        >60</hi> + (VII–1)<hi rend="superscript">73</hi> + XIII<hi rend="superscript"
                      >99</hi> + VI<hi rend="superscript">111</hi> + (VI–1)<hi rend="superscript"
                      >122</hi> + VII<hi rend="superscript">136</hi> + (VI – 2)<hi
                      rend="superscript">146</hi> + 1<hi rend="superscript">147</hi>.</formula> <note>(Due to the
                    fragility and poor condition of the binding, this structural analysis ought to
                    be treated with caution. The quires containing fols. 5–12 and fols. 13–25 are
                    probably reconstructed, as fol. 12 should precede fol. 10, as also fol. 16 quite
                    probably fol. 12.) Two detached leaves, now <ref type="mss">Helsinki, Finnish
                      Literature Society (SKS), Literary Archives, Historica I,
                      Kyriale-fragment</ref>, seem to belong between fols. 10 and 11.</note>
                  <catchwords>Pt I has quire foliation, with quires A–J extant (and K i-ii). Fols.
                    13–15 are the three folia missing at the beginning of quire A (fols. 17–27),
                    while fol. 70 is an addition, by the original scribe, to the six bifolia of
                    quire E (fols. 60–72; the text continues seamlessly over the quire, while the
                    foliation skips fol. 70).</catchwords>
                </collation>
                <condition><p>The paper is very frail and torn in many places, and there is mild
                    staining and some water damage, especially to the outer edges of folia. The
                    leaves have been trimmed, probably on the occasion of the last rebinding,
                    rendering several rubrics and marginal annotations partly
                      illegible.</p><p><bibl>Andrén (1952, 190 n. 16)</bibl> notes that the
                    watermarks of the older part of the volume indicate that the paper was made at
                    the <date type="watermark" from="1485" to="1515">end of the fifteenth and the
                      beginning of the sixteenth century</date>, while in the latter part the paper
                    appears to have been made in the <date type="watermark" from="1530" to="1549"
                      >1530s and 1540s</date>.</p><p>The watermark on the bifolium kept at the
                    Finnish Literary Society (a <watermark>glove with a frilled cuff and a
                      crown</watermark>, <hi rend="italic">c</hi>. 52 mm high and 20 mm wide) is
                    very close (but not identical) to two watermarks from Stettin, both dated <date
                      type="watermark">1566</date> (<bibl>Piccard online no. 154768</bibl> (<ref
                      target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE4620-PO-154768"/>); and
                      <bibl>no. 154825</bibl> (<ref
                      target="http://www.wasserzeichen-online.de/wzis/?ref=DE4620-PO-154825"
                    />)).</p></condition>
              </supportDesc>
              <layoutDesc>
                <layout columns="1">Text and notation in one column of seven to ten lines, ruled in
                  ink.</layout>
              </layoutDesc>
            </objectDesc>
            <handDesc>
              <p>I: Hybrida and Gothic Cursiva (the latter esp. for rubrics in the <hi rend="italic"
                  >sanctorale</hi>) in several hands of <date type="script" from="1475" to="1549"
                  >saec. XV 4/4 – XVI<hi rend="superscript">1</hi></date>; II: Gothic cursive of
                  <date type="script" from="1533" to="1566">saec. XVI 2/3</date>.</p>
            </handDesc>
            <musicNotation>I: Decadent square notation on four (black) lines; II: decadent square
              notation on four (black) lines and mensural notation on five (black) lines (fol.
                <locus>9v</locus>).</musicNotation>
            <decoDesc>
              <p>I: There are two or three different sizes of pen-drawn initials touched with colour
                or, more frequently, red and green, in alternate openings; pen-drawn lombards for
                the openings of Feasts. Rubrics in red ink. However, the decoration is unfinished,
                with colour missing in places (fols. <locus>30v</locus>–<locus>60r</locus>), or with
                the rubrication executed only in part and finished instead in cursive in black ink
                (fols. <locus>22r</locus>, <locus>63r</locus>, <locus>63v</locus>,
                  <locus>66r</locus>, <locus>66v</locus>, <locus>76v</locus>, <locus>80r</locus>,
                  <locus>81v</locus>, <locus>82r</locus>, <locus>83r</locus>, <locus>84r</locus>,
                  <locus>88v</locus>–<locus>92v</locus>, <locus>93r</locus>–<locus>94r</locus>,
                  <locus>95r</locus>, <locus>96v</locus>, <locus>98r</locus>–v,
                  <locus>99v</locus>–<locus>129r</locus>). The sequentiary on fols.
                  <locus>130r</locus>–<locus>146r</locus> is also left completely uncoloured.</p>
              <p>II: Pen-drawn monochromatic initials, Gothic versals (fols. 2 and
                  <locus>16r</locus>) and stylized lombards; rubrics not distinguished with
                colour.</p>
            </decoDesc>
            <bindingDesc>
              <p>A <date type="binding" from="1800" to="1899">nineteenth-century</date> quarter
                leather binding in light brown leather and cardboard with raised bands. The spine
                carries the erroneous title blocked in gold, ‘Mäss*bok’.</p>
              <p>Insofar as <ref type="mss">Helsinki, Finnish Literature Society, Literary Archives,
                  Historica, <hi rend="italic">Kyriale</hi>-fragment</ref> belongs in pt II of the
                present manuscript, it is clear that the part in question was originally a
                collection of unbound leaves (as the Helsinki fragment has never been bound), either
                kept with pt I before binding or separately.</p>
            </bindingDesc>
          </physDesc>
          <history>
            <origin><p>A <title>gradual</title> copied at the <origDate from="1475" to="1549">end of the fifteenth or the beginning of the
              sixteenth century</origDate>, perhaps from a faulty exemplar, and added to in the first half of
              the sixteenth century. A <title>Lutheran gradual</title> was added to the book around the <origDate from="1533" to="1566">middle of
                the sixteenth century</origDate>. The book was used in <origPlace>Tammela</origPlace> and probably also copied there.
                 </p></origin>
            <provenance>
              <p>On fol. <locus>1r</locus>: ‘(?) Messa etc.
                (Fennonice) Stockholm 1549. Rev. (Tit. deest). (Impr. Catalogus librorum impressorum
                Bibliothecae Regiae Academiae Upsaliensis. Upsaliae MDCCCXIV. 62. pag. 344.)’, and
                ‘(Graduale Tammelense) (Schalin)’.</p><p>There appears to be no evidence linking curate <persName>Peder Kurck</persName> to the
                  introduction of this book to <placeName type="provenance">Tammela</placeName>, albeit he is known to have donated a copy of
                  <hi rend="italic">Missale Aboense</hi> (B. Ghotan 1488; now Helsinki, National
                Library, Rv. Käsik. 2a MA 1488, the exemplar of Tammela) to his parish in 1512, (<hi
                  rend="italic">pace</hi> <bibl>http://bibbild.abo.fi/Tammela/graduale/index.htm</bibl>).</p>
            </provenance>
            <acquisition>
              <p>The curate of <placeName>Tammela</placeName>, <persName role="owner">Nils Magnus Tolpo</persName>, took the book to <placeName>Turku</placeName> in <date>1826</date> in response
                to the cathedral chapter’s request for the older books of parishes to be sent for
                inspection. The book was returned to Tammela but appears to have been deposited by
                Tolpo in the library of the <orgName>Turku Swedish Lyceum</orgName> in <date type="acquisition">1834</date> (<bibl>Schalin 1946, 5–6, 10, 15</bibl>;
                <bibl>Schybergson 1939, 10, 17</bibl>). That library was transferred to <orgName>Åbo Akademi</orgName>, after the
                institute’s foundation in <date type="acquisition">1918</date>.</p><p>On the front pastedown a pasted label inscribed ‘GYMNASIUM I Åbo tillhörig’, and in
                  pencil, ‘17 Graduale Tammelense’ and ‘D 71/163’.</p>
            </acquisition>
          </history>
          <additional>
            <listBibl>
              <bibl>Olav D. Schalin, <hi rend="italic">Kulthistoriska studier till belysande av reformationens genomförande i Finland</hi>, vol. 1, Herlsingfors 1946, 10–11.</bibl>
              <bibl>Ilkka Taitto, <hi rend="italic">Documenta Gregoriana. Latinalaisen kirkkolaulun lähteitä Suomessa</hi>, Helsinki 1992, 399–412.</bibl>
              <bibl>Åke Andrén, <hi rend="italic">Nattvardsberedelsen i reformationstidens Svenska kyrkoliv. Skriftemål och fasta</hi> (Samlingar och studier till Svenska kyrkans historia, vol. 27), Stockholm 1952.</bibl>
            </listBibl>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <revisionDesc status="draft">
      <change when="2017-01-27" who="Ville Walta">Encoding added</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <p/>
    </body>
  </text>
</TEI>
